خودپردازهای رمزارز یا همان Crypto ATMs از زمانی که برای نخستین بار در سال ۲۰۱۳ در شهر ونکوور کانادا راهاندازی شدند، بهعنوان یکی از نوآوریهای مهم در پیوند میان دنیای مالی سنتی و دنیای داراییهای دیجیتال شناخته میشوند. این دستگاهها برخلاف خودپردازهای بانکی مرسوم، به حسابهای بانکی متصل نیستند بلکه امکان خرید و فروش فوری رمزارز با استفاده از پول نقد یا کارتهای بانکی را برای کاربران فراهم میکنند. به همین دلیل، بسیاری از کارشناسان از آنها بهعنوان پل میان اقتصاد نقدی و اقتصاد دیجیتال یاد میکنند.
عناوین این مقاله:
کارکرد اصلی دستگاهها؛ ساده اما کلیدی
عملکرد این دستگاهها ساده است: کاربر میتواند پول نقد وارد دستگاه کند و معادل آن رمزارز (عمدتاً بیتکوین، اتریوم یا تتر) دریافت کند. همچنین برخی از مدلها امکان معکوس این فرآیند را نیز دارند؛ یعنی فروش رمزارز و دریافت پول نقد. همین ویژگی باعث شده است تا این دستگاهها برای افرادی که به خدمات بانکی آنلاین یا صرافیهای دیجیتال دسترسی ندارند، بسیار جذاب باشند.
چه کسانی بیشترین استفاده را دارند؟
بیشترین کاربران این دستگاهها معمولاً افرادی هستند که یا دسترسی محدودی به حسابهای بانکی دارند، یا ترجیح میدهند ناشناس بمانند. همچنین مسافران، مهاجران و کارگران بینالمللی از این دستگاهها برای ارسال یا دریافت سریع پول به کشور مبدا استفاده میکنند. برای نمونه، در ایالات متحده، بخش زیادی از کاربران Crypto ATM را مهاجرانی تشکیل میدهند که میخواهند پول را سریعتر و آسانتر به خانوادههایشان منتقل کنند.
چالشها و سوءاستفادههای مالی
در کنار مزایا، این دستگاهها از نگاه برخی نهادهای نظارتی به ابزاری برای پولشویی و جرایم سازمانیافته تبدیل شدهاند. گزارشهای مختلف نشان داده که برخی از کارتلهای مواد مخدر و باندهای تبهکار از خودپردازهای رمزارز برای تبدیل پول نقد حاصل از فعالیتهای غیرقانونی به دارایی دیجیتال استفاده کردهاند. همین موضوع موجب شده تا بسیاری از دولتها قوانین سختگیرانهتری را برای نصب و استفاده از این دستگاهها اعمال کنند. برای نمونه در آمریکا و اتحادیه اروپا اکنون اپراتورها موظف به ثبت هویت کاربر و رعایت مقررات ضدپولشویی هستند.
وضعیت رشد و آمار جهانی
طبق آخرین دادهها تا اوت ۲۰۲۵ بیش از ۳۴ هزار دستگاه خودپرداز رمزارز در سراسر جهان فعال هستند. این آمار نسبت به اوج سال ۲۰۲۲ که تعداد دستگاهها از ۳۹ هزار فراتر رفت، کاهش یافته است و نشان میدهد که بازار این ابزارها پس از یک دوره رشد سریع، اکنون وارد مرحلهای از تثبیت و حتی عقبنشینی شده است.
از نظر توزیع جغرافیایی:
- ایالات متحده با حدود ۲۸ هزار دستگاه ATM بیش از ۸۰٪ کل بازار را در اختیار دارد.
- کانادا با حدود ۲ هزار دستگاه در رتبه دوم قرار دارد.
- کشورهای اروپایی مانند اسپانیا، آلمان و لهستان نیز مجموعاً چند هزار دستگاه را به خود اختصاص دادهاند.
- در منطقه آسیا، کشورهایی مانند هنگکنگ، تایوان و ژاپن پیشگام هستند، اگرچه سهم آنها همچنان بسیار کمتر از آمریکای شمالی است.
خاورمیانه و کشورهای بریکس
در خاورمیانه، تعداد خودپردازهای رمزارز بسیار محدود است. امارات متحده عربی با تمرکز بر دبی، تنها کشوری است که چندین دستگاه فعال دارد و تلاش میکند این خدمات را در چارچوب مقررات شفاف نگه دارد. سایر کشورها یا بهطور کامل آن را ممنوع کردهاند یا در مرحله آزمایشی هستند.
در میان کشورهای عضو بریکس نیز وضعیت متفاوت است:
- برزیل و آفریقای جنوبی میزبان تعداد اندکی دستگاه هستند.
- هند بهدلیل مقررات سختگیرانه، حضور جدی در این حوزه ندارد.
- چین نیز بهطور رسمی فعالیت خودپردازهای رمزارز را ممنوع کرده است، هرچند بازار غیررسمی همچنان وجود دارد.
- روسیه با وجود علاقه عمومی به رمزارزها، هنوز بهدلیل قوانین مبهم تعداد کمی دستگاه فعال دارد.
در ایران نیز به دلیل تحریمها، محدودیتهای بانکی و نبود چارچوب قانونی مشخص، هیچ دستگاه خودپرداز رمزارزی بهطور رسمی نصب نشده است و تنها نمونههایی در سطح آزمایشگاهی یا غیررسمی وجود دارند.
آینده؛ چالشها و فرصتها
پرسشی که اکنون بسیاری مطرح میکنند این است که آیا خودپردازهای رمزارز آیندهای روشن دارند یا به سمت منسوخشدن پیش میروند؟ واقعیت این است که رشد فزاینده اپلیکیشنهای موبایلی، کیفپولهای دیجیتال و صرافیهای آنلاین، استفاده از این دستگاهها را تحت فشار قرار داده است. بسیاری از کاربران ترجیح میدهند بهجای مراجعه حضوری، از گوشی هوشمند خود برای خرید و فروش دارایی دیجیتال استفاده کنند.
از سوی دیگر، مقررات سختگیرانه دولتها و الزام به احراز هویت دقیق کاربران، یکی دیگر از عواملی است که میتواند تقاضا برای این دستگاهها را کاهش دهد. با این حال، کارشناسان معتقدند که اگر اپراتورها بتوانند امکانات جدیدی مانند خدمات چند رمزارزی، پرداختهای بینالمللی فوری، یا اتصال به سیستمهای مالی غیرمتمرکز (DeFi) را به دستگاهها اضافه کنند، شانس بقای بیشتری خواهند داشت.
جمعبندی
خودپردازهای رمزارز Crypto ATM در یک دهه گذشته نقش مهمی در معرفی و گسترش ارزهای دیجیتال در میان عموم مردم داشتهاند. آنها نهتنها ابزاری برای دسترسی سریع به رمزارزها بودهاند، بلکه بهعنوان پل میان اقتصاد نقدی و دیجیتال نیز عمل کردهاند. اما اکنون با موج جدید قوانین دولتی و گسترش فناوریهای موبایلی، آینده این دستگاهها در هالهای از ابهام قرار دارد. آینده آنها وابسته به میزان نوآوری، انطباق با قوانین و ارائه خدمات متنوعتر خواهد بود.
