مقدمه
صنعت رمزارز و فناوری بلاکچین در سالهای اخیر به عنوان یکی از محورهای اصلی تحول دیجیتال و اقتصادی در سطح جهان مطرح شده است. این فناوریها با پتانسیل ایجاد نوآوریهای بنیادین در حوزههای مالی، بانکی، تأمین مالی غیرمتمرکز (DeFi)، توکنهای غیرمثلی (NFT) و سامانههای رأیگیری و ثبت اسناد، در حال تغییر ساختارهای سنتی اقتصاد جهانی هستند. کشورهای مختلف با توجه به شرایط سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و قانونی خود، به گونهای متفاوت از این فناوری بهرهبرداری میکنند.
عناوین این مقاله:
گروه بریکس متشکل از پنج اقتصاد بزرگ نوظهور شامل برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی به عنوان بازیگران مهم در اقتصاد جهانی، هر یک رویکردهای خاص و متفاوتی در پذیرش و توسعه صنعت رمزارز دارند. همچنین ایران که با چالشهای تحریمی و محدودیتهای بانکی گسترده مواجه است، به عنوان کشوری با جایگاه مهم منطقهای در حوزه کریپتو شناخته میشود.
در این گزارش، با تمرکز بر شاخصهای کلیدی نظیر پذیرش مردمی، چارچوب قانونی، زیرساخت فناوری و چالشها و فرصتهای پیشرو، وضعیت فعلی صنعت کریپتو در این کشورها مورد تحلیل و مقایسه قرار گرفته است.
پذیرش و استفاده عمومی رمزارز
پذیرش رمزارز در میان کشورهای عضو بریکس و ایران تفاوتهای بارزی دارد که متاثر از عوامل جمعیتی، اقتصادی، دسترسی به فناوری و شرایط سیاسی است.
هند با جمعیت بیش از یک میلیارد نفر، به عنوان پیشتاز در حوزه پذیرش رمزارز شناخته میشود. بر اساس گزارشهای بینالمللی، هند با بیش از صد میلیون کاربر فعال کریپتو، رتبه نخست جهان را در میزان پذیرش مردمی داراست. رشد سریع فناوری موبایل و اینترنت، توسعه اکوسیستم استارتاپی، و همچنین نیازهای متنوع مالی در این کشور، از عوامل اصلی این پذیرش گسترده محسوب میشوند.
برزیل و روسیه نیز از دیگر اعضای بریکس هستند که رشد چشمگیری در جذب کاربران کریپتو تجربه کردهاند. برزیل با رشد ۷۸ درصدی تعداد کاربران در سال ۲۰۲۲، بیش از ۳۲ میلیون نفر را در اکوسیستم رمزارز جذب کرده است. روسیه نیز با رشد ۹۵ درصدی در سال اخیر، سهم قابل توجهی در بازار جهانی کریپتو دارد.
چین هرچند از نظر تعداد کاربران در سطح بالایی قرار دارد، اما به دلیل سیاستهای سختگیرانه و ممنوعیتهای گسترده در حوزه معاملات و استخراج، نرخ رشد پذیرش پایینتری داشته است. این کشور تمرکز خود را بر توسعه فناوری بلاکچین در حوزههای دولتی و مالی متمرکز کرده است.
آفریقای جنوبی با نرخ متوسط پذیرش و دسترسی نسبتاً کمتر به فناوری، در حال توسعه بازار کریپتو است.
در مورد ایران، شرایط اقتصادی و تحریمها باعث شده است رمزارز به عنوان ابزاری کاربردی برای دور زدن محدودیتهای مالی و انتقال سرمایه به خارج کشور، نقش حیاتی ایفا کند. حجم معاملات همتا به همتا (P2P) در ایران قابل توجه است و نشاندهنده نفوذ عمیق رمزارز در اقتصاد غیررسمی است. با وجود این، محدودیتهای قانونی و عدم دسترسی گسترده به صرافیهای بینالمللی، رشد اکوسیستم رسمی را محدود کرده است.
چارچوب قانونی و سیاستگذاری
چارچوب قانونی از عوامل تعیینکننده در میزان رشد و توسعه صنعت کریپتو است. کشورهایی که قوانین شفاف، قابل پیشبینی و حمایتی ارائه کردهاند، توانستهاند فضای امنتری برای سرمایهگذاری و نوآوری فراهم کنند.
برزیل با تصویب قوانین دقیق و الزامآور در سال ۲۰۲۲، خدماتدهندگان کریپتو را ملزم به اخذ مجوز کرده و جرایم تقلب و سوءاستفاده را با مجازاتهای سنگین همراه ساخته است. این رویکرد باعث اطمینان بیشتر سرمایهگذاران و رشد بازار شده است.
روسیه با وجود اینکه تراکنشهای رمزارزی را قانونی اعلام کرده، همچنان محدودیتهایی برای استفاده از رمزارز به عنوان ابزار پرداخت دارد. ارائهدهندگان خدمات ملزم به ثبتنام در بانک مرکزی بوده و باید گزارشهای دقیق تراکنشها را ارائه دهند. این سیاستها با هدف کنترل ریسکهای مالی و جلوگیری از پولشویی اتخاذ شدهاند.
چین اما رویکرد کاملاً مخالفی در پیش گرفته است. دولت این کشور به طور کامل معاملات و استخراج رمزارز را ممنوع کرده و بر توسعه ارز دیجیتال بانک مرکزی (CBDC) متمرکز شده است. این محدودیتها به منظور کنترل ریسکهای مالی، حفظ ثبات پولی و جلوگیری از فرار سرمایه وضع شدهاند.
آفریقای جنوبی در مرحله توسعه چارچوب قانونی است و با به رسمیت شناختن کریپتو به عنوان محصول مالی، ارائهدهندگان خدمات را ملزم به دریافت مجوز FAIS کرده است. همچنین الزامات هشدار سرمایهگذاری برای تبلیغات کریپتو را اجرایی کرده است.
در ایران، چارچوب قانونی رسمی و شفاف برای معاملات رمزارزی وجود ندارد و تنها استخراج رمزارز تحت مجوز و با محدودیتهای انرژی مجاز است. معاملات رمزارزی عمدتاً در فضای خاکستری قانونی انجام میشود و سیاستهای مالیاتی به شکل جدی اجرا نمیگردد.
زیرساخت فناوری و توسعه
زیرساختهای فناوری از جمله شاخصهای کلیدی در ارزیابی پیشرفت کشورها در حوزه کریپتو محسوب میشوند.
در هند و برزیل، رشد استارتاپهای بلاکچین، جذب سرمایهگذاری خطرپذیر و برنامههای آموزشی گسترده، بستر مناسبی برای توسعه فناوری فراهم آورده است. روسیه نیز با وجود محدودیتهای بینالمللی، پروژههای فناوری بلاکچین را در سطح ملی دنبال میکند و تلاش دارد سهم خود را در بازارهای جهانی افزایش دهد.
چین با وجود ممنوعیت معاملات آزاد، در توسعه پروژههای بلاکچین دولتی و ارز دیجیتال بانک مرکزی (CBDC) پیشرفته عمل کرده و نقش مهمی در توسعه فناوری بلاکچین در سطح جهان ایفا میکند.
آفریقای جنوبی نیز تلاش میکند با همکاریهای منطقهای و توسعه زیرساختهای فناوری، جایگاه خود را در این حوزه ارتقاء دهد.
ایران با سهم قابل توجهی در هشریت جهانی استخراج بیتکوین، به عنوان یکی از بازیگران اصلی در حوزه ماینینگ شناخته میشود. با این حال توسعه اکوسیستم استارتاپی و فناوریهای مرتبط به نسبت بریکس محدودتر است که عمدتاً ناشی از مشکلات قانونی، مالی و محدودیتهای دسترسی به بازارهای جهانی است.
چالشها و فرصتها
چالشهای عمده در کشورهای بریکس و ایران شامل فقدان شفافیت قانونی، ریسکهای امنیتی و سایبری، نوسانات شدید بازار رمزارز و محدودیتهای بینالمللی است.
چین با سیاست ممنوعیت کامل، فضای نوآوری را محدود ساخته اما در عوض بر توسعه پروژههای فناوری بلاکچین دولتی متمرکز شده است. ایران نیز با وجود محدودیتهای قانونی و تحریمها، فرصتهای ویژهای برای استفاده از رمزارزها در تسهیل تراکنشهای مالی، انتقال سرمایه و حفظ ارزش داراییها دارد.
پروژههای همکاری منطقهای مانند BRICS Pay میتوانند با تسهیل تسویه حسابهای بینالمللی به وسیله ارزهای محلی، به کاهش وابستگی به دلار آمریکا و تقویت اقتصاد دیجیتال در این کشورها کمک کنند. این همکاریها ضمن ایجاد زیرساختهای پرداخت، موجب تسریع پذیرش فناوریهای نوین و رشد بازار کریپتو خواهد شد.
نتیجهگیری
در مجموع، صنعت رمزارز در کشورهای عضو بریکس و ایران با سرعت و عمق متفاوتی در حال توسعه است. هند با پذیرش مردمی گسترده و زیرساختهای روبهرشد، در جایگاه پیشتاز قرار دارد. برزیل و روسیه نیز با سیاستهای قانونی نسبتاً شفاف و رشد سریع بازار، توانستهاند سهم قابل توجهی کسب کنند. چین با وجود محدودیتهای قانونی شدید، در توسعه فناوری بلاکچین دولتی پیشتاز است. آفریقای جنوبی نیز در مسیر توسعه چارچوبهای قانونی و فناوری قرار دارد.
ایران با بهرهگیری از موقعیت استراتژیک و نیازهای خاص اقتصادی، به عنوان بازیگری مهم در حوزه استخراج و کاربردهای رمزارز شناخته میشود. با این حال نبود چارچوب قانونی شفاف و محدودیتهای دسترسی به بازارهای جهانی، از سرعت رشد و توسعه کامل این صنعت در کشور کاسته است.
به طور کلی، توسعه چارچوبهای قانونی شفاف، حمایت از نوآوری فناورانه، ارتقاء زیرساختهای فناوری و گسترش همکاریهای منطقهای از عوامل کلیدی برای پیشرفت صنعت کریپتو در این کشورها محسوب میشوند.
